فخر الدين الرازي

مقدمه 74

منطق الملخص

ما هو ذاتي است وچون به آنها گفته شود كه فصل نيز ذاتي است ، اما جواب ما هو نيست ، خطاى ديگرى مرتكب شده وگويند : مقول در جواب ما هو ذاتي أعم است . بو على پس از گزارش ونقد دو تصور ساده انگاران براي رفع ابهام گويد : بايد بين پاسخ ما هو وآنچه داخل در پاسخ ما هو است وآنچه در طريق ما هو واقع مىشود فرق نهاد ؛ چرا كه خود پاسخ ما هو نه داخل در جواب ما هو است ونه در طريق ما هو قرار مىگيرد ( إشارات ، ص 7 ) . مفسران أولية ابن سينا دو اصطلاح « داخل در جواب ما هو » و « واقع در طريق ما هو » را مترادف دانسته‌اند . بهمنيار بن مرزبان ( 380 - 442 ) لوكرى وابن سهلان ساوى مقول در طريق ما هو وداخل در جواب ما هو را به معناى ذاتي دانسته‌اند ( التحصيل ، ص 14 / بيان الحق بضمان الصدق ج 1 ، ص 146 ، البصائر ، ص 12 ) . فخر رازي وخواجهء طوسي آن دو را مترادف ندانسته ودر تعريف هر يك اختلاف نظر پيدا كرده‌اند . از نظر فخر رازي مقول در جواب ما هو همان ماهيت وذات است ونمىتوان اصطلاح ذاتي را بر آن اطلاق كرد . ذاتي كه به عنوان جزء تعريف ، در تعريف اخذ مىشود ، بر دو قسم است : يا اين جزء به دلالت مطابقي در مقول در جواب ما هو بيان مىشود ؛ مانند مفهوم حيوان يا مفهوم ناطق در « حيوان ناطق » . هيچ يك از اين دو مفهوم ذات نيست ولذا در جواب ما هو قرار نمىگيرد ؛ اما جزء آن است . وى آنها را مقول در طريق ما هو مىداند ونه مقول در جواب ما هو . ويا ذاتي در تعريف به نحو تضمنى بيان شود ؛ مانند جسم نامى در « حيوان ناطق » ، در اينصورت آن را داخل در جواب